روانشناسی لذت از بدبختی دیگران: علل
روانشناسی لذت از بدبختی دیگران علل، مکانیسمهای مغزی و تأثیر شبکههای اجتماعی, احتمالاً برای شما هم پیش آمده که در مواجهه با مشکلات دیگران، بهویژه کسانی که به آنها تنفر دارید یا رقیبتان محسوب میشوند، حس خوبی و رضایت درونی تجربه کرده باشید. این پدیده که در روانشناسی با واژه آلمانی شادنفرویده شناخته میشود و معادل فارسی آن دگرغمنشاط است، یک واکنش عاطفی رایج و ریشهدار در طبیعت بشر محسوب میشود.
در این مقاله به بررسی دلایل علمی، پایههای عصبی و پیامدهای اجتماعی این حس میپردازیم. شادنفرویده یا دگرغمنشاط چیست؟ شادنفرویده ترکیبی از دو واژه آلمانی شادن (صدمه) و فرویده (لذت) است که به معنای لذتبردن از ناکامی، رنج یا بدبختی دیگران میباشد. این حس معمولاً بهصورت ناخودآگاه و لحظهای بروز مییابد و فرد کنترل ارادی کمی بر آن دارد. روانشناسان این پدیده را بر اساس موقعیتها و محرکهای مختلف دستهبندی کردهاند.
موقعیتهای مختلف بروز شادنفرویده برخی محققان بروز این حس را در سه موقعیت اصلی عدالت، رقابت و پرخاشگری (تعلق به گروه) خلاصه میکنند. در موقعیت عدالت، شاهد مجازات کسی هستیم که قانون شکنی کرده و از آن لذت میبریم.
در موقعیت پرخاشگری، شکست عضو گروه رقیب (مثل تیم حریف در فوتبال) هویت اجتماعی و وحدت گروه ما را تقویت میکند. گروه دیگری از محققان چهار موقعیت تنفر، بیعدالتی، خودشناسی و تسلی را مطرح میکنند. در موقعیت تنفر، بدبختی فرد مورد نفرت ما را خوشحال میکند. در موقعیت تسلی، دیدن رنج دیگری که دچار مصیبت مشابه ما شده، ما را راحت میکند چون تنها نیستیم. رابطه با همدلی پژوهشها نشان میدهد شادنفرویده و همدلی دو پدیده متضاد هستند.
وقتی همدلی در فرد قوی باشد، رنج دیگران دردناک است؛ اما در غیاب همدلی، سیستم پاداش مغز از ناکامی دیگران فعال شده و لذت القا میکند. این موضوع توضیح میدهد که چرا در مواجهه با دشمنان یا غریبان، این حس شدیدتر است. مکانیسمهای عصبی در شادنفرویده تصاویر مغزی نشان دادهاند که دو ناحیه کلیدی مغز در شکلگیری این حس نقش دارند.
قشر کمربندی قدامی (ACC) که در پردازش درد اجتماعی و حسادت فعال میشود، وقتی فردی که حسادت میکنیم دچار شکست میشود، فعال میگردد.
این مکانیسم عصبی توضیح میدهد که چرا شادنفرویده میتواند اعتیادآور باشد؛ چون مغز برای تکرار این حس، فرد را تشویق میکند. چرا ناکامی دیگران برای ما لذتبخش است؟ از منظر روانشناسی تکاملی و نظریه مقایسه اجتماعی، انسان ذاتاً تمایل دارد خود را با دیگران بسنجد تا جایگاه خود را در سلسلهمراتب اجتماعی تعیین کند.
پل هوک مایر، رواندرمانگر معروف، میگوید انسان غریزی شکارچی-گردآورنده است و امنیت و جایگاه خود را از طریق مقایسه با دیگران میسنجد. شکست دیگران در این مقایسه ذهنی، عکس خود فرد را تقویت کرده و حس کفایت و مطمئنبودن را بالا میبرد.
اگرچه شادنفرویده یک حس طبیعی است، اما تبدیل شدن آن به یک عادت مداوم میتواند پیامدهای منفی داشته باشد. ترشح مکرر دوپامین ناشی از لذت از رنج دیگران، میتواند سطح همدلی را کاهش دهد. همدلی مؤلفهای حیاتی از هوش هیجانی است که برای برقراری روابط سالم و تعادل روانی ضروری است. در سطح بیمارگونه، لذت از رنج دیگران با ویژگیهای مثلث تاریک شخصیت (سایکوپاتی، نارسسیسم و ماکیاولیسم) و سادیسم همبستگی قوی دارد.
افراد با این ویژگیها فاقد همدلی بوده و از آزار دیگران لذت میبرند که نشاندهنده اختلالهای روانی جدی است. نقش شبکههای اجتماعی در تقویت شادنفرویده شبکههای اجتماعی بستر ایدهآلی برای بروز و تقویت شادنفرویده فراهم کردهاند.
جودی هو، متخصص اعصاب و روان، معتقد است استفاده زیاد از شبکههای اجتماعی، نیاز به استفاده بیشتر از استراتژیهای بقا را به همراه دارد. مردم در فضای مجازی کنترل کمتری بر شرایط احساس میکنند و با ابراز شادنفرویده، حس کنترل و قدرت مصنوعی کسب میکنند. الگوریتمهای مقایسه سریع (لایک، کامنت، اشتراکگذاری) و ناشناس بودن، موانع اخلاقی را برمیدارند.
تحقیقات نشان میدهد افراد با خودکارآمدی پایین، زمان بیشتری را صرف تماشای ناکامیهای دیگران میکنند. این پدیده بر رفتارهای سیاسی، تصمیمهای خرید و تخریب برندهای رقیب نیز تأثیر مستقیم دارد. همه ما در این طیف قرار داریم؛ چگونه با آن مدیریت کنیم؟ لذت از بدبختی دیگران نشانه بد بودن ذاتی ماست، بلکه یک واکنش طبیعی و ریشهدار در بیولوژی و نیازهای اجتماعی بشر (تعلق، عدالت، جایگاه) است. نکته مهم، مدیریت و مهار این حس است.
خطر زمانی آغاز میشود که این لذت کنترلناپذیر شود، همدلی را نابود کند و به اذیت عمدی دیگران بیانجامد. خودآگاهی، تقویت همدلی و تمرکز بر پیشرفت شخصی به جای شکست دیگران، راهکارهای کلیدی برای جلوگیری از پیامدهای مخرب این پدیده است. منبع،
