مفهوم آزار جنسی، انواع و نحوه جبران آن در قانون_دانستنی

آزار جنسی از جمله اصطلاحاتی است که می‌توان تعاریف گوناگونی از آن اراعه داد و طیف وسیعی از رفتارها را در بر می‌گیرد. این رفتارها از مزاحمت کلامی ساده تا تجاوز فیزیکی را شامل خواهد شد.

کمیسیون زمان‌های برابر شغلی آمریکا (EEOC) آزار جنسی را به شرح زیر تعریف می‌کند:

«آزار جنسی به روابط ناخوشایند جنسی، تقاضای نامناسب برای از بین بردن نیازهای جنسی یا هر حرکت فیزیکی یا کلامی با محتوای مسائل جنسی حرف های می‌بشود، به‌نحوی که اطاعت از آن به‌صورت نهان یا آشکار جزء شروط کار محسوب بشود و بر موقعیت شغلی شخص یا کارکرد او و نیز تشکیل فضای کار دوستانه یا خصمانه اثرگذار باشد^۱.»

دستورالعمل اتحادیه‌ی اروپا مصوب ۲۰۰۲ نیز آزار جنسی را رفتاری با ماهیت جنسی می‌داند که با مقصد خدشه‌دارکردن حیثیت فرد دیگر و تشکیل فضایی رعب‌آور، خصمانه، تحقیر‌کننده و توهین‌آمیز صورت می‌گیرد یا به نتایج فوق منجر می‌بشود. به‌طور کلی می‌توان آزار جنسی را یکی از مصادیق خشونت دانست که طیف گسترده‌ای از حرکت و حتی گفتار را دربرمی‌گیرد و در زندگی شخصی و غیرزناشویی نیز امکان پذیر روی دهد.

نظام حقوقی ما نیز این چنین قضیه‌ای را تا حدی پذیرفته و آزار جنسی را فقطً منحصر به رابطه‌ی فیزیکی ندانسته است. همان‌گونه که قانون ما درخصوص زنای به‌عنف سخن بگویید کرده و مجازات‌هایی برای آن پیش‌بینی کرده است، در سطحی پایین‌تر درمورد‌ی برقراری روابط نامشروع یا عمل منافی عفت غیر از زنا و در پایین‌ترین سطح درخصوص «تعرض یا مزاحمت برای زنان یا توهین به آنان» سخن بگویید کرده و آن‌ها را جرم‌انگاری کرده است.

انواع آزار جنسی بر پایه ماهیت عمل

آزار جنسی دارای انواع گوناگونی است که تفکیک آن‌ها به فهمیدن مصادیق و مجازات‌های قانونی پشتیبانی می‌کند:

۱. آزار جنسی غیر تماسی (کلامی و غیرفیزیکی)

آزار جنسی غیر تماسی شامل هرگونه حرکت یا گفتار با محتوای جنسی است که مستقیماً شامل تماس فیزیکی نیست، اما علتآزار، هراس، تحقیر و تشکیل یک محیط خصمانه می‌بشود. این نوع آزار با دقت به گسترش ارتباطات مجازی، امروزه زیاد شایع است.

مصادیق آزار جنسی غیر تماسی:

• مزاحمت‌های کلامی: متلک‌گویی با محتوای جنسی، خواست‌های جنسی ناخوشایند، سوال در رابطه زندگی خصوصی جنسی فرد.
• مزاحمت‌های مجازی و ارتباطی: ارسال پیامک‌ها، ایمیل‌ها یا تصاویر ناخواسته با محتوای جنسی، تماس‌های تلفنی با محتوای جنسی یا هرگونه منفعت گیری از فضای مجازی برای ارسال یا نمایش محتوای آزاردهنده.
• مزاحمت‌های دیداری: زل زدن طویل‌زمان و توهین‌آمیز به بدن شخص، حرکات نامناسب جنسی، یا نمایش عکس‌ها و تصاویر هرزه‌نگاری.

مسئله حقوقی: قانون مجازات اسلامی ما تحت گفتن «مزاحمت برای زنان و اطفال» به این نوع آزار اشاره دارد و برای آن حبس از دو تا شش ماه و تا ۷۴ ضربه‌ی شلاق پیش‌بینی کرده است.

۲. آزار جنسی همراه با رضایت واقعی

این نوع آزار وقتی است که شخص، بی‌آنکه رابطه‌اش در قالب عقد ازدواج جا بگیرد، با رضایت واقعی و به‌دور از هرگونه اجبار یا اکراه مبادرت به برقراری رابطه‌ی جنسی می‌کند. از نظر کیفری، این رابطه “عمل منافی عفت” محسوب شده و مجازات شلاق (تا ۹۹ ضربه) دارد. اما در این حالت، اگرچه رضایت به رابطه داده شده، اما رضایت به ورود خسارت نیست.

• جبران خسارت: هرگاه از رهگذر این رابطه صدمه یا زیانی از جمله بارداری ناخواسته، برخی از بیماری‌ها یا حتی زیان‌های حیثیتی به یکی از طرفین داخل بشود، این خسارت‌ها (مادی یا معنوی) قابل جبران می باشند.

۳. آزار جنسی بدون رضایت (تجاوز به‌عنف)

مثالی اَجلا و خشن‌ترین نوع آزار جنسی، آزار جنسی همراه با نارضایتی قربانی است که با گفتن تجاوز به‌عنف (به‌زور) خوانده می‌بشود. این نوشته وقتی محقق می‌بشود که از نظر بدنی، درد و رنجی بر شخص تحمیل ‌بشود؛ همانند آنکه دست و پای او بسته بشود یا در حالت بیهوشی و اغما ناچار به انجام کاری بشود.

• مجازات: مجازات تجاوز به‌عنف در قانون جاری، اعدام است؛ این چنین هرگاه شخصی با دختر نابالغ با فریب یا تهدید، مبادرت به برقراری رابطه‌ی جنسی کند، به همین مجازات محکوم می‌بشود.

۴. آزار جنسی در حکم ناخشنود‌بودن (اکراه و فریب)

در دو فکر، با این که شخص امکان پذیر در ظاهر به برقراری رابطه رضایت داده باشد، اما این رضایت قانونی صحیح نیست و از منظر قانونی در حکم ناخشنود‌بودن فکر می‌بشود:

1. اکراه: وقتی رخ می‌دهد که شخص برای دفاع از خود یا فرد دیگر یا برای جلوگیری از ورود خسارتی بزرگ‌تر، به رابطه‌ی جنسی تن در می‌دهد؛ همانند این که زنی برای نجات جان فرزندان خود، به برقراری رابطه تن دهد.
2. فریب و اغفال: بعضی اوقات شخص از جانب فرد روبه رو، فریب داده شده باشد و در نتیجه‌ی این فریب، به برقراری رابطه‌ی جنسی رضایت داده باشد. این حالت شامل فریب بیمار توسط پزشک با مقصد معاینه دروغین نیز می‌بشود.

انواع خسارات وارده ناشی از آزار جشنی و نحوه‌ی جبران آن‌ها

خسارات وارده از آزار جنسی، به‌روشهای گوناگونی جبران‌پذیر است:

🚨 قربانی آزار جنسی باید چه اقداماتی انجام دهد؟ (راهنمای عملی)
متاسفانه به‌علت تبعات حیثیتی که فهمید قربانی آزار جنسی می‌بشود، زیاد تر اوقات این افراد از شکایت و مراجعه به مقام قضایی خودداری می‌کنند. درهرحال روشی اثبات آزار جنسی با دیگر جرایم تفاوت محسوسی ندارد و همه راه حلهای قانونی برای این بزه نیز قابل‌منفعت‌برداری است:

نحوه شکایت:
قربانی آزار جنسی می‌تواند در وهله‌ی نخست به دادسرا مراجعه کرده و شکایت خود را نقل کند. دادسرا تحقیقات ملزوم را شخصاً یا توسط نیروی انتظامی انجام داده و در صورت قبول وقوع جرم، پرونده را با صدور کیفرخواست به دادگاه ارجاع می‌دهد.

اثبات عنف و اکراه: گفتنی است فرد زیان‌دیده (جز در مواقعی که قربانی کودک نابالغ است) باید تمایل‌نداشتن (اکراه) و فریب‌خوردن خود را نیز اثبات کند. اثبات این امور از طریق اوضاع و احوال وقوع جرم و نیز رابطه‌ای که بین طرفین وجود دارد (همانند رابطه پدر و فرزندی یا استاد و شاگردی که مؤید وجود هراس است)، تا حدی قابل‌اثبات است.

در نگارش این مقاله از منبع های زیر منفعت گیری شده است:

۱. مقاله‌ی توانایی‌ی انواع آزار جنسی زنان، حسین کردی و علی‌اصغر حسینی نوذری

۲. مقاله‌ی آزار جنسی زنان در یک بازدید حقوقی، محمد اسحاقی.

۳. قواعد عمومی قراردادها، ج۱، دکتر امیرناصر کاتوزیان.