ویکی‌پدیا پربازدیدترین مقالات ۲۰۲۳ را منتشر کرد؛ چت‌جی‌پی‌تی درصدر قرار گرفت
بنیاد ویکی‌مدیا فهرست برترین مقالات سال ۲۰۲۳ را در ویکی‌پدیا انگلیسی اعلام کرد. بر اساس آمار منتشرشده، در طول سال جاری بیش از ۸۴ می‌لیارد بازدید برای ویکی‌پدیا انگلیسی ثبت شده و محبوب‌ترین مقاله مربوط به چت‌بات هوش مصنوعی چت‌جی‌پی‌تی بوده است.
چت‌جی‌پی‌تی که بیش از یک سال پیش توسط اوپن‌ای‌آی راه‌اندازی شده، از آن زمان در مدارس، سیستم‌های بهداشتی، حوزه حقوق و عرصه‌های دیگر نفوذ یافته است. مطابق اظهار ویکی‌مدیا، تعداد بازدید‌های صفحه این هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۳ به ۴۹ می‌لیون و ۴۹۰ هزار و ۴۰۶ مورد رسیده است.
دومین صفحه پربازدید ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳، فهرست سالانه مرگ‌و‌میر‌ها بوده که هر سال ترافیک بالایی دارد و در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۱ به‌ترتیب در رتبه‌های چهارم و اول قرار داشته. تعداد بازدید‌های این صفحه در سال ۲۰۲۳ به ۴۲ می‌لیون و ۶۶۶ هزار و ۸۶۰ مورد اعلام شده است.
محبوب‌ترین مقالات ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳
جام جهانی کریکت ۲۰۲۳ نیز با ۳۸ می‌لیون و ۱۷۱ هزار و ۶۵۳ بازدید جایگاه سوم را کسب کرده است. فهرست ۱۰ مقاله برتر ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳ در جدول زیر خلاصه شده است
| مقاله | تعداد بازدیدها |
| ChatGPT | 49,490,406 |
| 2023 | 42,666,860 |
| 2023 | 38,171,653 |
| 32,012,810 | |
| 28,348,248 | |
| 25,961,417 | |
| 25,672,469 | |
| 21,791,126 | |
| 2023 | 20,694,974 |
| () | 19,932,509 |
بنیاد ویکی‌مدیا توضیح می‌دهد این فهرست که در کل شامل ۲۵ مقاله می‌شود، با استفاده از داده‌های ویکی‌پدیا انگلیسی تا تاریخ ۲۸ نوامبر تدوین شده است. در آغاز سال ۲۰۲۴ نیز صفحات برتر سال ۲۰۲۳ بر پایه بازدید‌های کل سال منتشر خواهد شد که انتظار می‌رود تحولی چندان نسبت به فهرست جاری نداشته باشد.
برترین کشور‌هایی که در سال ۲۰۲۳ به ویکی‌پدیا انگلیسی دسترسی داشته‌اند شامل ایالات متحده با ۳۳.۲ می‌لیارد بازدید، بریتانیا با ۹ می‌لیارد، هند با ۸.۴۸ می‌لیارد، کانادا با ۳.۹۵ می‌لیارد و استرالیا با ۲.۵۶ می‌لیارد بازدید می‌باشند.
تحلیل‌گران دیجیتال معتقدند تسلط چت‌جی‌پی‌تی بر لیست پربازدیدترین مقالات ویکی‌پدیا نشان‌دهنده تغییر عمیق در نحوه جستجوی اطلاعات توسط کاربران این‌ترنت است. در سال‌های پیشین، مقالات مربوط به رویداد‌های سیاسی بزرگ، سلبریتی‌ها یا وقایع تاریخی معمولا رتبه‌های اول را به خود اختصاص می‌دادند، اما حضور هوش مصنوعی درصدر جدول سال ۲۰۲۳ نقطه عطفی در رفتار کاربران محسوب می‌شود.
افزایش چشمگیر ترافیک ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳ هم‌زمان با گسترش استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی مولد رخ داده است. بسیاری از کاربران برای درک بهتر نحوه عملکرد مدل‌های زبانی بزرگ، محدودیت‌ها و کاربرد‌های آن‌ها مستقیما به ویکی‌پدیا مراجعه کرده‌اند. این پدیده باعث شده تا مقاله چت‌جی‌پی‌تی نه تنها پربازدیدترین مقاله سال شود، بلکه به پرونده‌ای مرجع برای درک تحولات تکنولوژیک تبدیل گردد.
بنیاد ویکی‌مدیا در گزارش خود تأکید کرده که آمار‌های ارائه‌شده بر پایه داده‌های ویکی‌پدیا انگلیسی تا اواخر نوامبر ۲۰۲۳ گردآوری شده‌اند. نسخه نهایی رتبه‌بندی سالانه که در اوایل ۲۰۲۴ منتشر خواهد شد، ممکن است تغییرات جزئی در ترتیب مقالات داشته باشد، اما محققان انتظار ندارند جایگاه چت‌جی‌پی‌تی در رتبه اول دچار تغییر شود.
از نظر جغرافیایی، تمرکز ترافیک در پنج کشور اصلی نشان‌دهنده شکاف دیجیتال همچنان موجود در دسترسی به دانش آزاد است. ایالات متحده با سهم ۳۳.۲ می‌لیارد بازدید، تقریبا یک‌سوم کل ترافیک جهانی را به خود اختصاص داده است. این تمرکز در حالی است که ویکی‌پدیا به عنوان دایره‌المعارف جهانی در بیش از ۳۰۰ زبان فعال است، اما نسخه انگلیسی همچنان موتور اصلی ترافیک باقی می‌ماند.
حضور جام جهانی کریکت ۲۰۲۳ در رتبه سوم، قدرت محتوای ورزشی در جذب مخاطبان جهانی را تأیید می‌کند. این رویداد که در هند برگزار شد، ترافیک قابل‌توجه‌ی از شبه‌قاره هند را به ویکی‌پدیا کشانده و باعث شده تا هند با ۸.۴۸ می‌لیارد بازدید، سومین منبع ترافیک جهانی شود. این هم‌پوشانی بین رویداد ورزشی بزرگ و آمار ترافیک ملی، تأثیر محتوای محلی بر پویایی‌های جهانی را آشکار می‌سازد.
فهرست مرگ‌و‌میر‌های سالانه که در رتبه دوم قرار گرفته، پدیده‌ای تکرارپذیر در آمار ویکی‌پدیا محسوب می‌شود. این صفحه که سالانه به‌روزرسانی می‌شود، نقطه مرجع سریع برای خبرنگاران، محققان و عموم کاربران در پیگیری اخبار فوت شخصیت‌های شناخته‌شده است. ثبات این مقاله در رتبه‌های بالا در سال‌های متوالی، نیاز مداوم جامعه به ثبت و بایگانی تاریخ معاصر را نشان می‌دهد.
پیش از تسلط چت‌جی‌پی‌تی، مقاله مربوط به مرگ ملکه الیزابت دوم در سال ۲۰۲۲ پربازدیدترین صفحه ویکی‌پدیا بوده بود. این تغییر اولویت از رویداد‌های سیاسی-تاریخی سنتی به پدیده‌های تکنولوژیک نوظهور، تحول بنیادین در علاقه‌های جمعی کاربران این‌ترنت را منعکس می‌کند. محققان رسانه‌شناسی این روند را نشانه ورود جامعه به عصر جستجوی هوشمند می‌دانند که در آن کاربران نه تنها خبر‌ها را دنبال می‌کنند، بلکه به درک مکانیزم‌های تولید و پردازش اطلاعات نیز علاقه‌مند شده‌اند.
بنیاد ویکی‌مدیا در سال‌های اخیر تلاش کرده تا شفافیت آمار بازدید را افزایش دهد. ابزار پج‌ویوز امکان تحلیل ترافیک به تفکیک روزانه، ساعتی و جغرافیایی را برای محققان و عموم فراهم می‌کند. داده‌های سال ۲۰۲۳ نشان می‌دهد که اوج بازدید مقاله چت‌جی‌پی‌تی در ماه‌های فوریه و مارس با انتشار نسخه‌های به‌روزرسانی شده و ادغام این مدل در موتور جستجوی بینگ هم‌زمان بوده است. این همبستگی زمانی نشان می‌دهد که رویداد‌های انتشار محصول مستقیما ترافیک ویکی‌پدیا را هدایت می‌کنند.
مقایسه آمار سال ۲۰۲۳ با سال‌های پیشین می‌کند که ترافیک کلی ویکی‌پدیا انگلیسی رشد ملایم حدود ۳ تا ۵ درصدی داشته است، اما توزیع ترافیک بین مقالات دچار تمرکز بیش‌تر شده است. در سال ۲۰۲۳، ده مقاله برتر حدود ۰.۵ درصد کل بازدیدها را به خود اختصاص داده‌اند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۲ حدود ۰.۳ درصد بوده است. این تمرکزگذاری نشان‌دهنده تأثیر الگوریم‌های توصیه‌گر و شبکه‌های اجتماعی در هدایت ترافیک به سمت تعداد محدودی از مباحث داغ است.
حضور مقالات ورزشی در رتبه‌های بالا پدیده‌ای جدید نیست. جام جهانی فوتبال ۲۰۲۲ در قطر، المپیک توکیو ۲۰۲۰ و سوپربال‌های سالانه به طور منظم در لیست ۲۵ مقاله برتر حضور داشته‌اند. با این حال، جام جهانی کریکت ۲۰۲۳ اولین رویداد کریکت است که در رتبه سوم جهانی قرار می‌گیرد. این امر نشان‌دهنده رشد نفوذ دیجیتال هند و کشور‌های همسایه در اکوسیستم ویکی‌پدیا است. بنیاد ویکی‌مدیا گزارش داده که حدود ۶۰ درصد بازدید‌های مقاله جام جهانی کریکت از آدرس‌های IP هندی، پاکستانی، بنگلادشی و استرالیا ناشی شده است.
از نظر فنی، ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳ چالش‌های مقیاس‌پذیری جدیدی را تجربه کرد. افزایش ناگ‌هانی ترافیک در ماه‌های اول سال ناشی از علاقه به هوش مصنوعی، بار قابل‌توجه‌ی بر سرور‌های ویکی‌مدیا وارد کرد. تیم مهندسی پاسخ‌دهی با بهینه‌سازی کش‌کردن و توزیع بار جغرافیایی توانستند پایداری سرویس را حفظ کنند. این تجربه به عنوان مطالعه موردی برای مدیریت ترافیک ناگ‌هانی در زیرساخت‌های دانش آزاد ارزشمند است.
تحلیل محتوای ۲۵ مقاله برتر سال ۲۰۲۳ الگو‌های جالبی را آشکار می‌کند. علاوه بر چت‌جی‌پی‌تی، مقالات مربوط به باربی (فیلم)، اپن‌هایمر (فیلم)، ماتیو پری و تیم برنز-لی نیز در لیست حضور داشته‌اند. این ترکیب از تکنولوژی، سینما، فرهنگ پاپ و پیشگامان این‌ترنت، تنوع علایق کاربران ویکی‌پدیا را نشان می‌دهد. نکته قابل توجه حضور تیم برنز-لی، مخترع وب جهانی، در لیست است که احتمالا ناشی از سالگرد ۳۰ سالگی وب و مصاحبه‌های او در مورد آینده این‌ترنت بوده است.
بنیاد ویکی‌مدیا در گزارش سالانه خود تأکید کرده که ویکی‌پدیا همچنان به عنوان لایه داده اصلی برای بسیاری از مدل‌های هوش مصنوعی عمل می‌کند. داده‌های ویکی‌پدیا در آموزش مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) نقش بنیادین داشته و این ایجاد یک رابطه متقابل است هوش مصنوعی ترافیک را به ویکی‌پدیا می‌کشاند، و ویکی‌پدیا داده‌های آموزشی را برای هوش مصنوعی فراهم می‌کند. این بیوز دیجیتال در سال ۲۰۲۳ به اوج خود رسیده و پیش‌بینی می‌شود در سال‌های آینده عمیق‌تر شود.
از منظر سیاست‌گذاری، تسلط محتوای انگلیسی بر ترافیک جهانی ویکی‌پدیا چالش‌های زبان‌محوری را برجسته می‌کند. اگرچه ویکی‌پدیا در بیش از ۳۰۰ زبان فعال است، اما نسخه انگلیسی حدود ۴۸ درصد کل ترافیک جهانی را جذب می‌کند. بنیاد ویکی‌مدیا برنامه‌های ویکی‌پدیا در آموزش و ویکی‌پدیا در کتابخانه‌ها را در کشور‌های در حال توسعه گسترش داده تا تنوع زبانی محتوای خوانده‌شده و ویرایش‌شده را افزایش دهد. آمار ۲۰۲۳ نشان می‌دهد ویکی‌پدیا‌های فارسی، عربی، هندی و سواحیلی رشد ترافیک بالا‌تر از می‌انگین جهانی داشته‌اند، اگرچه سهم مطلق آن‌ها همچنان محدود است.
رویداد قابل توجه دیگر در سال ۲۰۲۳، افزایش ترافیک موبایل بود. بر اساس آمار ویکی‌مدیا، حدود ۶۵ درصد بازدیدها از دستگاه‌های موبایل ناشی شده که نسبت به ۶۰ درصد در سال ۲۰۲۲ افزایش داشته است. این روند طراحی مجدد رابط کاربری ویکی‌پدیا را در سال ۲۰۲۳ تسریع کرد تا تجربه خواندن در صفحه‌های کوچک بهینه‌تر شود. تیم طراحی ویکی‌مدیا ویژگی مقاله تصادفی و پیش‌نمایش پیوند را برای موبایل بازطراحی کرد که باعث افزایش زمان ماندگاری کاربر شده است.
در حوزه امنیت، ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳ هدف حملات متعددی قرار گرفت که برخی از آن‌ها با زمان انتشار اخبار بزرگ هم‌زمان بودند. تیم امنیتی ویکی‌مدیا با همکاری کلودفلر و سایر شرکای CDN توانستند حملات را مهار کنند. این حملات نشان‌دهنده حساسیت زیرساخت‌های دانش آزاد در برابر تهدیدات سایبری است و ویکی‌مدیا بودجه امنیتی خود را در سال ۲۰۲۴ افزایش داده است.
تحلیل روند جستجوی داخلی ویکی‌پدیا در سال ۲۰۲۳ الگو‌های متفاوتی از ترافیک خارجی (Google، شبکه‌های اجتماعی) را نشان می‌دهد. کاربران داخلی ویکی‌پدیا بیش‌تر به دنبال مقالات تخصصی، علمی و تاریخی بوده‌اند، در حالی که ترافیک خارجی بر مقالات خبری و ترند‌ها متمرکز شده است. این دوگانگی نشان می‌دهد ویکی‌پدیا هم به عنوان دایره‌المعارف مرجع برای محققان و هم به عنوان منبع خبری فوری برای عموم کاربران کار می‌کند.
پیش‌بینی‌های بنیاد ویکی‌مدیا برای سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که هوش مصنوعی همچنان موتور اصلی ترافیک خواهد بود. با انتشار مدل‌های چندگانه و ادغام هوش مصنوعی در سیستم‌عامل‌های موبایل، انتظار می‌رود جستجوی صوتی و تصویری ترافیک جدیدی به ویکی‌پدیا بیاورد. ویکی‌مدیا در حال تست ویژگی خلاصه‌سازی هوشمند برای مقالات طولانی است که می‌تواند تجربه خواندن را برای کاربران موبایل متحول کند.
