محققان کپنهاگ مسیر عصبی تازه‌ای را در مغز کشف کردند که درمان میگرن را متحول می‌سازد
دانشمندان است در تلاش‌اند تا منشأ میگرن در مغز را مشخص کنند و نحوه بروز علائمی نظیر استفراغ و هاله بینایی را توضیح دهند. در یک‌سوم از بیماران، این سردرد‌ها با یک هاله نوری آغاز می‌شود که بینایی را مختل می‌کند و این اختلال پس از یک موج فعالیت ناهنجار در قشر بیرونی مغز شکل می‌گیرد.
اما نحوه تأثیر این فعالیت درون مغزی بر گیرنده‌های نورون‌های حس درد در اعصاب بیرونی، همچنان ناشناخته بود. مغز با یک سد خونی احاطه شده که از نفوذ مواد مضر به سیستم عصبی مرکزی جلوگیری می‌کند. یکی از مراکز عصبی مهم، عقده سه‌قلو نام دارد که اعصاب مرکزی را به اعصاب پیرامونی متصل می‌کند و اطلاعات حسی صورت و آرواره‌ها را به مغز می‌رساند.
پیش از این گمان می‌رفت عقده سه‌قلو خارج از سد خونی مغز قرار دارد و به همین دلیل هدف مناسبی برای داروهای مبتنی بر بازدارنده‌های پپتید مرتبط با ژن کلسی‌تونین (CGRP) محسوب می‌شد. اما بیرون‌بودن از سد خونی به معنای عدم تماس با مایع نخاعی-مغزی بود.
کشف مسیر عصبی جدید در میگرن
اکنون پژوهشگران دانشگاه کپنهاگ در مطالعه‌ای تازه روی موش‌ها به نتیجه‌ای کاملا برعکس رسیده‌اند. آن‌ها دریافتند که مایع نخاعی-مغزی مولکول‌های سیگنال‌دهنده را مستقیما به سلول‌های عقده سه‌قلو می‌رساند. در واقع این مولکول‌ها از مسیری در داخل منینژ، غشای سه‌لایه دور مغز و نخاع، عبور می‌کنند.
بنابراین، محققان یک مسیر ارتباطی بین سیستم‌های عصبی بیرونی و درونی کشف کرده‌اند که به احتمال زیاد رابطه بین هاله‌های میگرن و سردرد را توضیح می‌دهد. آن‌ها در چندین آزمایش تصویربرداری لحظه‌ای، جریان مایع نخاعی-مغزی را از قشر بینایی مغز به مکان متداول هاله میگرن و سپس به عقده سه‌قلو ردیابی کردند.
این مایع به شدت داخل ریشه عقده سه‌قلو نفوذ کرد. تشریح مغز موش‌ها نشان داد که این ریشه‌ها فاقد پوشش محکمی هستند که از نفوذ زیاد مولکول‌های محلول به اعماق عصب‌های سه‌قلو جلوگیری کند. محققان دریافتند مولکول‌های محلول در مایع نخاعی-مغزی در یک نیمه از قشر، به عقده سه‌قلو در همان سمت از سر می‌روند. این موضوع توضیح می‌دهد که چرا سردردهای میگرن اغلب یک‌طرفه هستند.
پژوهشگران همچنین متوجه شدند که محتوای مایع نخاعی-مغزی پس از بروز هاله‌ها دچار تغییر شده است. این مایع حاوی CGRP و سایر مولکول‌های آزادشده از قشر پس از موج فعالیت ناهنجار مغز بود که اعصاب درون عقده سه‌قلو را تحریک می‌کردند.
این نتایج نشان می‌دهد که جذب مایع نخاعی-مغزی در عقده سه‌قلو علت سردرد میگرن است. با این حال، این مایع به سرعت به حالت عادی بازمی‌گردد که یعنی مکانیسم‌های تداوم سردرد متفاوت هستند. محققان امیدوارند این یافته‌ها به توسعه داروهای مؤثرتر و هدفمند‌تر برای بیمارانی منجر شود که به درمان‌های فعلی واکنشی نشان نمی‌دهند.
