ستاره سهیل چیست؟ همه چیز درمورد دومین ستاره درخشان آسمان_دانستنی
ستاره سهیل دومین ستاره در خشان آسمان شب؛ ویژگیها، فاصله و داستان اساطیری
ستاره سهیل یا کانوپوس دومین ستاره در خشان در آسمان شب پس از ستاره شباهنگ شناخته میشود. این ستاره به دلیل حرکت زمین از هر نقطهای از سیاره قابل مشاهده نیست و در فرهنگ عامه نماد ظهور دیرهنگام محسوب میشود.
نامگذاری و شناسههای علمی
در کاتالوگهای اخترشناسی این ستاره با نامهای آلفا کارینایی و اچآر ۲۳۲۶ (HR 2326) ثبت شده است. نام کانوپوس برای نخستین بار توسط بطلمیوس در سال ۱۵۰ پس از میلاد انتخاب گردید و ریشه در واژه یونانی کانوبوس دارد که لقب دلیانورد اسطورهای منلاوس اسپارتی بود. برخی محققان ریشه کلمه را در واژه مصری به معنای زمین طلایی میجویند.
ویژگیهای فیزیکی و طیف
کانوپوس یک غول روشن پیر از رده طیفی تا است که به چشم غیرمسلح به رنگ سفید دیده میشود. جرم این ستاره هشت برابر خورشید و شعاع آن تا ۷۱ برابر شعاع خورشید منبسط شده است. دمای فوتوسفر در حدود ۷ هزار کلوین و سرعت چرخش در استوای ستاره نزدیک به ۸ کیلومتر بر ثانیه برآورد شده است. ستاره سهیل در طول موجهای مایکروویو نیز به خوبی رصد میشود و یکی از معدودستارههای این رده طیفی است که در این باند مورد مطالعه قرار گرفته است.
نزدیک به ۹۰ هزار سال پیش ستاره شباهنگ به اندازهای به زمین نزدیک شده بود که از کانوپوس در خشانتر به نظر میرسید و این حالت برای حدود ۲۱۰ هزار سال دیگر ادامه خواهد داشت. با دور شدن شباهنگ، کانوپوس مجددا در خشانترین ستاره آسمان شب خواهد شد و این برتری برای حدود ۵۱۰ هزار سال تداوم مییابد. محاسبهها نشان میدهد کانوپوس در طول چهار میلیون سال گذشته در خشانترین ستاره آسمان شب بوده است.
تحول ستارهای و آینده
تحلیلهای طیفسنجی حاکی از آن است که کانوپوس حدود ۳۰ میلیون سال را در فاز رشته اصلی با جرمی نزدیک به ۱۰ برابر جرم خورشید سپری کرده و اکنون در فاز سوختن هلیوم در هسته قرار دارد. این ستاره در مرحله حلقه آبی است و مدلهای تکاملی نشان میدهند که بسته به نرخ چرخش و ترکیب مواد در ونی، ممکن است دما افزایش یا کاهش یابد. مشاهدههای طیفسنجی ناپایداری جو و همرفتهای قوی را تأیید کردهاند. احتمالا کانوپوس در نهایت به یک ابرغول تبدیل شده و با یک انفجار برانواختری به پایان عمر خود میرسد.

کانوپوس منبع پرتوهای ایکس است که احتمالا در تاج ستاره تشکیل شده و توسط میدان مغناطیسی به دمای چند میلیون کلوین گرم میشود. دانشمندان معتقدند چرخش سریع و همرفت قوی در لایههای بیرونی عامل این پدیده است که در ستارههای همرده طیفی نیز مشاهده شده است.
فاصله و حرکت نسبی
پیش از پرتاب ماهواره هیپارکوس تخمین فاصله کانوپوس بین ۹۶ تا ۱۲۰۰ سال نوری متغیر بود. اندازهگیری دقیق اختلاف منظر توسط این ماهواره فاصله را ۳۱۰ سال نوری (معادل ۹۵ پارسک) تعیین کرد. در حال حاضر کانوپوس با سرعت شعاعی ۲۰ کیلومتر بر ثانیه از خورشید دور میشود و نزدیک به ۳.۱ میلیون سال پیش در نزدیکترین فاصله خود به خورشید قرار داشته است.
موقعیت در آسمان و رصد
ستاره سهیل در خشانترین ستاره صورت فلکی جنوبی کارینا و در لبه غربی آن قرار دارد. قدر ظاهری منفی ۰.۷۴ و قدر مطلق منفی ۵.۷۱ دارد. در نیمکره جنوبی زمین، کانوپوس و شباهنگ هر دو به طور همزمان در بلندای آسمان قابل مشاهدهاند و با اختلاف ۲۱ دقیقه به نصفالنهار میرسند. به ترین زمان رصد در نیمه شمالی سال، اواسط تا اواخر تا بستان است و این ستاره در حدود ۷ دی و ۲۲ بهمن به اوج ارتفاع خود میرسد.
داستانهای اساطیری و فرهنگی
کانوپوس در اساطیر ملل مختلف جایگاه ویژه دارد. در هند با ستان با نام حکیم آگاستیا شناخته میشد و اخترشناسان چینی آن را پیرمرد قطب جنوب مینامیدند. در نجوم ایران به دلیل نمود نادر در آسمان خاورمیانه، نماد ظهور دیرهنگام شده است. افسانه یونانی روایت میکند که کانوپوس دلیانورد منلاوس در سفر به مصر توسط مار سمی گزیده شد و مرد و نام بندر و ستاره از او گرفته شد.

پاسخ به سوالات متداول
نام دیگر ستاره سهیل چیست؟ کانوپوس، آلفا کارینایی و اچآر ۲۳۲۶ (HR 2326).
ستاره سهیل چه نوع ستارهای است؟ یک ابرغول سفید بزرگ با رده طیفی که پیشتر در رده طبقهبندی میشد.
اهمیت ستاره سهیل در چیست؟ دومین ستاره در خشان آسمان، نقش کلیدی در ناوبری نیمکره جنوبی و حضور در فرهنگ، ادیان و با ورهای ملل مختلف.
کلمه به چه معناست؟ ریشه در واژه یونانی کانوبوس (لقب دلیانورد منلاوس) دارد؛ برخی ریشه را در واژه مصری به معنای زمین طلایی میدانند.
