خطرات شیر مصنوعی برای نوزاد: عوارض جانبی و پیامدهای بلندمدت بر سلامت کودک
خطرات شیر مصنوعی برای نوزاد عوارض جانبی و پیامدهای بلندمدت بر سلامت کودک, هفته جهانی شیر مادر با شعار حمایت همهجانبه از ترویج تغذیه با شیر مادر فرصتی است برای یادآوری اهمیت شیر مادری و مخاطرات جایگزینهای مصنوعی. کارشناسان سلامت خانواده هشدار میدهند که محرومیت نوزاد از شیر مادر و جایگزینی آن با شیر خشک، پایههای سلامت جسمی و روانی کودک را در کوتاه و بلندمدت به چالش میکشد.
بیماریهای عفونی و حاد در شیرخواران مصرفکننده شیر مصنوعی شهین مرادی، کارشناس سلامت خانواده مرکز بهداشت خوزستان، به نقل از بهداشت نیوز اعلام کرد احتمال آلودگی میکروبی و غیرمیکروبی در حین تولید در کارخانه یا تهیه در خانه، ریسک ابتلا به اسهال، استفراغ، دردهای قولنجی، عفونتهای گوش و ادراری، مننژیت، آسم، اگزما و افزایش نرخ مرگومیر را در نوزادانی که شیر مصنوعی مصرف میکنند، به شدت بالا میبرد.
پیامدهای مزمن در بزرگسالی دیابت و فشار خون تحقیقات نشان میدهند که عدم دریافت شیر مادر در سالهای اول زندگی، زمینهساز بروز بیماریهای مزمن و غیرواگیر در سنین بعد از بلوغ است.
تفاوتهای ساختاری فقدان هورمون، آنزیم و عوامل ایمنی شیر مصنوعی فاقد هورمونها، آنزیمهای ترششی، طیف کامل املاح و صدها عامل ایمنیزا (مانند آنتیبادیها، لکتوفرین و لیزوزیم) است که در شیر مادر به صورت زنده و فعال حضور دارند. علاوه بر ترکیب نامناسب، نحوه جذب مواد مغذی در شیر خشک نیز با فیزیولوژی نوزاد همسو نیست و بار اضافی به کلیه و دستگاه گوارش وارد میکند.
تأثیر بر هوش، رشد روانی و امنیت عاطفی شیر مادر تنها غذا نیست؛ بلکه عاملی حیاتی برای تکامل مغز، رشد هوشی و برقراری پیوند مادری-کودک است.
ریسکهای ناشی از نحوه تهیه و مصرف نادرست شیر رقیق ناشی از فقر اقتصادی خانواده، منجر به سوءتغذیه، گرسنگی مزمن و افت رشد میشود. شیر غلیظ باردهی بیش از حد روی کلیه، خطر آبینی و چاقی کودک را بالا میبرد. آب آلوده استفاده از آب نامناسب برای شستوشوی بطری و حل شیر، منبع عفونتهای گوارشی است.
ترکیب ثابت برخلاف شیر مادر که با نیازهای روزانه کودک تغییر میکند، شیر مصنوعی ترکیب یکسانی دارد و نمیتواند پاسخگوی نیازهای متغیر رشد باشد. بار اقتصادی و اجتماعی بر دوش خانواده و جامعه تغذیه با شیر مصنوعی هزینههای مستقیم خرید شیر، بطری، شیرآبگیر و انرژی را به همراه دارد.
در کنار آن، هزینههای غیرمستقیم ناشی از مراجعات پزشکی مکرر، بستریهای بیمارستانی، داروها و مراقبتهای پرستاری، بودجه خانواده و سیستم بهداشت را تحت فشار قرار میدهد. همچنین مادر از مزایای شیردهی مانند کاهش ریسک سرطان پستان و مبيض، لاغری سریعتر پس از زایمان و پیشگیری از خونریزی پس از زایمان محروم میماند.
بنابراین، حمایت از شیردهی انحصاری تا شش ماهگی و ادامه آن تا دو سالگی در کنار تغذیه مکمل، بهترین سرمایهگذاری برای سلامت فردی و عمومی محسوب میشود.
