مصرف استامینوفن در بارداری و خطر اوتیسم: نتایج جدید مطالعه گسترده دانمارک
سالهاست که استفاده از دارو در دوران بارداری، بهویژه داروهای رایج همچون استامینوفن، با نگرانی و تردید روبرو بوده است. بسیاری از مادران باردار هنگام مواجهه با سردرد، تب یا دردهای روزمره میپرسند: «آیا این دارو میتواند بر مغز جنین تأثیر بگذارد؟»
تحقیق گستردهای بر روی ۱.۵ میلیون کودک در دانمارک
در سالهای اخیر تعدادی از مطالعات احتمال داده بودند که مصرف استامینوفن — که با نام تجاری تایلنول نیز شناخته میشود — با افزایش خطر اختلال طیف اوتیسم یا مشکلات رشد در کودکان مرتبط است. این موضوع موجی از نگرانی در میان والدین و حتی بحثهای حقوقی و رسانهای را به دنبال داشت.
🔗 بیشتر بخوانید: مصرف استامینوفن در بارداری علتاوتیسم میبشود؟ نتیجه فکت چک را بخوانید_دانستنی
اما اکنون یک پژوهش بسیار بزرگ در دانمارک، تصویری متفاوت ارائه کرده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد مصرف استامینوفن در دوران بارداری، بر پایه دادههای موجود، رابطه معناداری با افزایش خطر اوتیسم در کودکان ندارد.
این تحقیق که نتایج آن در نشریه علمی JAMA Pediatrics منتشر شده، بیش از ۱.۵ میلیون کودک متولد شده در دانمارک بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۲۲ را بررسی کرده است. پژوهشگران وضعیت کودکانی که در دوران جنینی در معرض استامینوفن قرار گرفته بودند، با کودکانی که چنین مواجههای نداشتند مقایسه کردند. نتیجه مهم توجه بسیاری را به خود جلب کرد:
🔗 بیشتر بخوانید: تیتر یک سایت پزشکیان در شب مراسم تشییع شهید اسماعیل هنیه_دانستنی
- نرخ ابتلا به اوتیسم در کودکان در معرض استامینوفن حدود ۱.۸ درصد بود.
- این رقم در گروه بدون مواجهه نزدیک به ۳ درصد ثبت شده بود.
- حتی پس از بررسی عواملی نظیر میزان مصرف دارو، زمان مصرف در دوران بارداری، وضعیت سلامت مادر و سایر متغیرهای موثر، هیچ رابطه معنادار و مستقیمی بین مصرف استامینوفن و اوتیسم مشاهده نشد.
چرا این یافته اهمیت زیادی دارد؟
استامینوفن یکی از معدود داروهایی است که به طور معمول در دوران بارداری نسبتاً ایمن تلقی میشود و پزشکان برای تب، سردرد یا دردهای عضلانی آن را تجویز میکنند. کنترل تب در بارداری اهمیتی حیاتی دارد، زیرا تب شدید و طولانیمدت خود میتواند برای جنین خطرناک باشد.
اما از gần یک دهه پیش، تعدادی از مطالعات مشاهدهای احتمال داده بودند که مصرف مکرر یا طولانیمدت استامینوفن احتمالاً با مشکلات عصبی-رشد در کودکان رابطه دارد. مطالعه تازه به دلیل چند ویژگی کلیدی مورد اعتماد قرار گرفته است:
- حجم بسیار بزرگ نمونه
- پیگیری طولانیمدت
- استفاده از دادههای ملی سلامت
- کنترل دقیق عوامل مخدوشکننده
این ویژگیها نتایج این تحقیق را نسبت به بسیاری از پژوهشهای قبلی قابلاعتمادتر میسازد. یافتههای این مطالعه با تحقیقات جدیدتر در سوئد و سایر کشورهای اروپایی همسو است؛ پژوهشهایی که آنها نیز شواهد قطعی از رابطه مستقیم بین استامینوفن و اوتیسم نیافته بودند.
چرا برخی مطالعات قبلی نگرانکننده بودند؟
بخش زیادی از نگرانیها ریشه در مطالعاتی داشت که رابطه آماری بین مصرف استامینوفن و افزایش خطر اوتیسم، بیشفعالی (ADHD) یا مشکلات رفتاری را گزارش میکردند. اما مشکل این بود که بسیاری از این مطالعات نمیتوانستند به طور کامل آشکار کنند آیا عامل اصلی خود دارو بوده یا شرایطی که باعث مصرف دارو شدهاند؛ مثلاً تب، عفونت، التهاب یا بیماریهای مزمن مادر. به همین دلیل، دانشمندان بر این نکته تأکید داشتند که رابطه آماری لزوماً به معنای رابطه علت و معلول نیست.
آیا این یعنی مصرف استامینوفن کاملاً بیخطر است؟
پزشکان میگویند نه تنها در مورد استامینوفن، بلکه در خصوص هر دارویی در دوران بارداری باید اصل «کمترین دوز موثر و کوتاهترین زمان مصرف» رعایت شود. اگرچه مطالعه تازه نگرانیها را تا حد زیادی کاهش داده، اما متخصصان همچنان پیشنهاد میکنند:
- از مصرف خودسرانه دارو پرهیز شود.
- دارو تنها در صورت نیاز واقعی مصرف گردد.
- زنان باردار پیش از مصرف مداوم هر دارویی با پزشک مشورت کنند.
اوتیسم؛ حالتی با عوامل پیچیده
متخصصان تأکید میکنند اختلال طیف اوتیسم یک حالت پیچیده عصبی-رشد است که به نظر میرسد تحت تأثیر مجموعهای از عوامل شکل میگیرد؛ از جمله: ژنتیک، عوامل محیطی، وضعیت متابولیک و شرایط دوران بارداری. به همین دلیل، دور از انتظار است بتوان علت آن را به یک عامل واحد نسبت داد.
نظر متخصصان در مورد نتایج جدید
پژوهشگران این مطالعه میگویند یافتههای تازه میتواند به کاهش اضطراب بسیاری از مادران یاری رساند. در سالهای اخیر، نگرانی در مورد مصرف استامینوفن باعث شده برخی زنان باردار حتی در شرایط ضروری هم از مصرف دارو یا درمان تب خودداری کنند. در حالی که پزشکان هشدار میدهند تب شدید کنترلنشده خود میتواند خطرات جدیتری برای مادر و جنین ایجاد کند.
نتیجهگیری
مطالعه بزرگ دانمارکی که بر روی بیش از ۱.۵ میلیون کودک انجام شده، شواهد جدیدی ارائه میدهد که مصرف استامینوفن در دوران بارداری با افزایش خطر اوتیسم رابطه مستقیمی ندارد. اگرچه بحث علمی در مورد اثرات داروها در بارداری همچنان ادامه دارد، اما یافتههای تازه نشان میدهد نگرانیهای گسترده در مورد استامینوفن احتمالاً بیش از حد بزرگنمایی شدهاند. در نهایت، متخصصان بر مهمترین اصل در دوران بارداری تأکید دارند: مصرف آگاهانه داروها و مشورت با پزشک، نه هراس افراطی و نه مصرف بیاحتیاط.
منابع: خبرآنلاین، رويترز، جاما نتورک، مایو کلینیک
