زردی (یرقان) چیست؟ علائم

زردی (یرقان) چیست؟ علائم، علل و روشهای پیشگیری و درمان کامل, زردی یا یرقان یک وضعیت بالینی است که در آن پوست، سفیدی چشم و بافتهای مخاطی بدن رنگ زرد یا نارنجی میگیرند. این تغییر رنگ ناشی از افزایش سطح بیلیروبین در خون است. بیلیروبین یک رنگدانه زرد رنگ حاصل از تجزیه هموگلوبین در کبد است که در شرایط طبیعی توسط کبد پردازش شده و از طریق صفرا به روده منتقل میشود.

اگر این فرآیند دچار اختلال شود، بیلیروبین در خون تجمع یافته و علائم زردی را ایجاد میکند.\مکانیسم علمی بروز زردیزردی زمانی رخ میدهد که تعادل بین تولید و دفع بیلیروبین برهم بخورد. سلولهای خون قرمز پیر شده در طحال و کبد تجزیه میشوند و هموگلوبین آنها به بیلیروبین غیرمستقیم (غیرهمجوشیده) تبدیل میشود. این بیلیروبین با پروتئین آلبومین به کبد منتقل شده، همجوشیده (مستقیم) شده و به صفرا اضافه میگردد.

سه دسته اصلی تقسیم میکنند\یرقان پیشکبدی (همولیتیک) ناشی از تخریب بیش از حد سلولهای خون قرمز (همولیز) که تولید بیلیروبین را بیش از ظرفیت کبد افزایش میدهد.

بیماریهایی مانند تالاسمی، آنمی و ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد در این دسته قرار میگیرند.یرقان کبدی (هپاتوسلولار) ناشی از آسیب مستقیم به سلولهای کبد که توانایی همجوشیدهسازی و دفع بیلیروبین را از دست میدهند. هپاتیتهای ویروسی، سیروز، چربی کبد و مسمومیت دارویی از مهمترین علل هستند.یرقان بعد از کبدی (انسدادی) ناشی از انسداد مجاری صفراوی که مانع از جریان صفرا به روده میشود.

به موقع و ۸۰٪ نوزادان پیشموقع در هفته اول زندگی دیده میشود.

اکثر موارد فیزیولوژیک (طبیعی) هستند و ناشی از نارسایی موقت آنزیمهای کبد در همجوشیدهسازی بیلیروبین میباشند. با این حال، زردی که در ۲۴ ساعت اول زندگی ظاهر شود، شدید باشد یا بیش از دو هفته ادامه یابد، میتواند نشاندهنده مشکلات جدی مانند ناسازگاری خونی، عفونت، کمتیروئیدزمالی یا نارسایی باشد.

زردی شدید و درماننشده در نوزادان میتواند به آسیب مغزی غیرقابل بازگشت معروف به کرنیکتروس منجر شود.\علائم و نشانههای همراه زردیعلاوه بر زردی پوست و چشم، بیمار ممکن است علائم زیر را تجربه کند\ادرار رنگ چای قهوهای یا قهوهای تیرهمدفوع رنگ کرمی یا خاکستری (در یرقان انسدادی)خارش پوست شدید (پوریتیس)خستگی، ضعف و بیاشتهاییاستفراغ و تهوعدرد الناحية بالایی سمت راست شکمتب (در موارد عفونی یا التهابی)خونریزی آسان یا آهنک (در بیماریهای کبدی پیشرفته)\تشخیص و ارزیابی پزشکیبرای تشخیص علت زردی، پزشک از ترکیبی از سوابق بیمار، معاینه جسمانی و تستهای آزمایشگاهی استفاده میکند.

مهمترین تستها عبارتند از\سطح بیلیروبین کل، مستقیم و غیرمستقیمانزیمهای کبد (ALT، AST، ALP، GGT)آلبومین و زمان پروترومبین (PT/INR) برای ارزیابی عملکرد کبدتستهای همولیز (ریتیکولوسیت، LDH، هپتوگلوبین)سیرولوژی هپاتیتهای ویروسی (، )تصویربرداری اولتراساوند، سیتی اسکن، MRI یا MRCP برای ارزیابی مجاری صفرا\روشهای درمان و مدیریتدرمان زردی کاملاً به علت اصلی بستگی دارد و خود زردی یک بیماری نیست، بلکه علائم یک بیماری پایه است\در یرقان پیشکبدی درمان علت همولیز (مانند کورتیکواستروئیدها در آنمی همولیتیک خودایمنی، فولاتین، یا ترانسفیوژن خون در موارد شدید).در یرقان کبدی درمان عامل آسیب کبد (آنتیویروسیها در هپاتیت، قطع الکل، داروهای محافظت کبد، مدیریت سیروز).در یرقان انسدادی باز کردن انسداد از طریق ERCP (اندوسکوپی)، PTC (دریناژ )، یا جراحی (کولسیستکتومی، رزکشن تومور).در نوزادان فتوتراپی (نور درمانی) درمان اصلی است.

در موارد شدید، اکسچنج ترانسفیوژن (جایگزینی خون) انجام میشود.\پیشگیری و نکات سبک زندگیاگرچه همه موارد زردی قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت موارد زیر میتواند ریسک را کاهش دهد\واکسیناسیون در برابر هپاتیت و اجتناب از مصرف الکل بیش از حدمصرف داروها طبق دستور پزشک و اجتناب از خوددرمانیرعایت بهداشت غذا و آب برای پیشگیری از هپاتیت و کنترل وزن و قند خون برای پیشگیری از چربی کبد غیرالکلسیاستفاده از وسائل ایمنی در روابط جنسیمراقبتهای پیشزایمان برای تشخیص ناسازگاری خونی مادر و نوزاد\چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟مراجعه فوری به پزشک در موارد زیر ضروری است\ظهور ناگهانی زردی پوست یا چشمزردی همراه با تب، درد شکم شدید یا استفراغ مداومادرار تیره و مدفوع کرمیخارش بدنی شدیدخستگی غیرمعمول، گیجی یا تغییرات روانیزردی در نوزاد در ۲۴ ساعت اول زندگی یا تشدید زردی پس از ۳-۵ روز\زردی یک نشانه هشداردهنده است که نباید نادیده گرفته شود.

تشخیص زودهنگام و درمان علت پایه، کلید پیشگیری از عوارض جدی و بهبود کامل بیمار میباشد. همیشه برای تشخیص و درمان دقیق با پزشک متخصص گوارش و کبد یا متخصص کودکان (در مورد نوزادان) مشورت کنید.