راهنمای جامع وزارت بهداشت برای محافظت کودکان در برابر آلودگی هوا: ماسک
راهنمای جامع وزارت بهداشت برای محافظت کودکان در برابر آلودگی هوا ماسک، تغذیه و تصفیه هوای خانگی, وزارت بهداشت با انتشار دستورالعملهای جدید، بر ضرورت محافظت از کودکان در برابر مخاطرات آلودگی هوا تأکید کرده است.
دکتر عباس شاهسونی، رئیس گروه سلامت هوا و تحول اقلیم این وزارتخانه، هشدار داد که کودکان از آسیبپذیرترین گروههای جامعه در مواجهه با هوای آلوده هستند و تدابیر پیشگیرانهای چون استفاده از ماسک استاندارد، تنظیم رژیم غذایی و کنترل کیفیت هوای داخلی میتواند اثرات زیانآور را به شدت کاهش دهد. چرا کودکان در برابر آلودگی هوا آسیبپذیرترند؟
به گفته دکتر شاهسونی، حساسیت به آلودگی هوا از دوران جنینی آغاز میشود، چرا که برخی آلایندهها قادرند از مشیم عبور کرده و بر جنین تأثیر بگذارند.
کودکان بیشتر از طریق دهان نفس میکشند که فیلتر طبیعی بینی را دور میزند. قد کوتاهتر آنها باعث است هوای نزدیک زمین — که غلیظتر از آلایندههای عایق و گرد و غبار است — استنشاق شود. سیستم ایمنی و اعضای تنفسی در حال رشد، تحمل کمتری در برابر سموم دارند. آمارهای موسسه بار بیماریها (۲۰۲۴) نشان میدهد که بیش از ۱۵ درصد مرگومیر کودکان زیر ۵ سال در جهان ناشی از آلودگی هوا است.
آسم به عنوان شایعترین بیماری مزمن تنفسی در کودکان، مستقیماً با کیفیت هوا مرتبط است و یکی از هر ۱۰ کودک ۵ تا ۱۴ ساله دچار علائم آسم میشود. استفاده از ماسک انتخاب صحیح و نحوه بکارگیری وزارت بهداشت استفاده از ماسکهای باکیفیت را یکی از موثرترین راهکارهای محافظت در روزهای آلوده معرفی کرده است.
ودک بگردد و هیچ نشتی از لبهها نداشته باشد. تشویق کودک استفاده از ماسکهای یکبارمصرف با طرحهای کارتونی و رنگهای شاد، پذیرش ماسک را در کودکان آسانتر میکند.
کودکانی که مبتلا به آسم هستند، در روزهای آلوده باید داروهای رाहهکننده و اسپریهای تجویز شده را همواره همراه داشته باشند و حتماً از ماسک استفاده کنند. قدرت آب در دفع سموم و کاهش التهاب افزایش مصرف مایعات در روزهای با کیفیت هوای پایین، از اولویتهای توصیه شده توسط وزارت بهداشت است. آب به دفع سموم از طریق کلیه و عرق کمک کرده و علائمی چون سردرد، خستگی و بینی را کاهش میدهد.
پیشنهادها شامل موارد زیر میشود آب آشامیدنی به مقدار کافی در طول روز آبمیوههای طبیعی و سوپهای خانوادگی اجتناب از نوشیدنیهای قندی و گازدار تصفیه هوای داخلی تجهیزات موثر و غیرموثر نصب دستگاه تصفیه هوا با فیلتر HEPA در خانه، به ویژه برای کودکان مبتلا به مشکلات تنفسی، اکیداً توصیه میشود. در روزهای با آلودگی شدید پنجرهها و درها بسته بمانند تا ورود آلایندههای بیرونی قطع شود.
از تصفیهکنندههای مجهز به فیلتر HEPA استفاده کنید. از سوزاندن شمع، بخور، سیگار یا هر منبع دود داخلی خودداری کنید. تجهیزات غیرمجاز تصفیهکنندههای بر پایه یونساز یا مکانیزم الکتروستاتیک، به دلیل تولید ازن، نه تنها مفید نیستند که میتوانند مضر باشند و استفاده از آنها توصیه نمیشود.
تغذیه مقویتکننده سیستم ایمنی و ریه یک رژیم غذایی غنی از آنتیاکسیدانها و ویتامینها، در خط دفاعی بدن در برابر استرس اکسیداتیو ناشی از آلودگی هوا نقش حیاتی دارد. مواد مغذی پیشنهادی عبارتند از ویتامین C پرتقال، انار، نارنگی، کیوی، فلفل دلمهای و اسفناج — تقویت سیستم ایمنی و ضدالتهابی قوی. ویتامین E مغز بادام، تخم آفتابگردان، روغن کانولا و گردو — محافظت از سلولهای ریه.
ویتامین A گوجهفرنگی، هویج، کدو حلوایی و کلم بروکلی — حفظ سلامت بافتهای تنفسی. امگا-۳ ماهیهای چرب، روغن ماهی، گردو و بذر کتان — کاهش التهاب مزمن. ویتامین D با مشورت پزشک، مصرف مکمل ویتامین D برای تنظیم واکنش ایمنی و کاهش فاکتورهای التهابی. لبنیات و پروتئینهای کامل برای ترمیم بافتها و تقویت آنتیبادیها.
توصیههای عملی برای والدین در روزهای آلوده فعالیتهای ورزشی و بازی در فضای باز را به زمانی موکول کنید که شاخص کیفیت هوا (AQI) در محدوده سالم قرار گرفته باشد. بازیهای فکری، نقاشی، خواندن کتاب و فعالیتهای خانگی جایگزین بازیهای بیرونی شوند. پوست و چشمهای کودک را پس از بازگشت از بیرون با آب شستشو دهید. در صورت بروز علائمی چون سرفه مداوم، نفستنگی، بیقراری یا چشمان سوزان، بلافاصله به مراجع درمانی مراجعه کنید.
محافظت از کودکان در برابر آلودگی هوا، نه یک انتخاب بلکه یک ضرورت حیاتی است. ترکیب تدابیر فیزیکی (ماسک و تصفیه هوا)، تغذیهای و رفتاری، قویترین سپر دفاعی برای حفظ سلامت ریه و رشد سالم کودکان در روزهای آلوده میسازد.
