کم‌خونی در کودکان: علل فیزیولوژیک، بیماری‌های گوارش و راهکارهای پیشگیری
کم‌خونی در کودکان یکی از چالش‌های رایج سلامتی است که می‌تواند ریشه در عوامل فیزیولوژیک، نارسایی‌های تغذیه‌ای یا بیماری‌های پنهان گوارش داشته باشد. دکتر امیرحسین حسینی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در گفتگو با خبرگزاری بهداشت نیوز به تشریح دلایل مختلف این اختلال و اهمیت تشخیص درمانی آن پرداخته است.
کم‌خونی فیزیولوژیک در دوران شیرخوارگی
دکتر حسینی توضیح می‌دهد که در ماه‌های اول زندگی، کم‌خونی فیزیولوژیک پدیده‌ای رایج و طبیعی است. در دوران جنینی هموگلوبین سطح بالایی دارد، اما پس از تولد با سرعت رشد بالا و حجم خون افزایش‌یافته، ذخایر آهن نوزاد به سرعت خالی می‌شود. اگر تغذیه تنها بر پایه شیر مادر یا فرموله باشد — که هر دو حاوی آهن محدود هستند — بدن نوزاد نمی‌تواند نیاز خود را تامین کند. این فرآیند طبیعی، زمینه‌ساز بروز کم‌خونی فیزیولوژیک می‌شود.
🔗 بیشتر بخوانید: اقدامات اورژانسی هنگام مواجهه با بریدگی‌ها
ضرورت مصرف قطره آهن از ماه چهارم تا دو سالگی
به توصیه متخصصان، مصرف قطره آهن از روزهای اول ماه چهارم زندگی تا پایان دو سالگی برای تمام شیرخواران سالم الزامی است. این مکمل‌سازی پیشگیرانه از بروز کم‌خونی ناشی از کمبود آهن در دوره رشد سریع جلوگیری می‌کند. دکتر حسینی تأکید دارد که اگر کودک به دلیل بیماری خاصی دچار کم‌خونی شده باشد، تنها مصرف قطره آهن کافی نیست و باید علت اصلی شناسایی و درمان هدفمند شود.
بیماری‌های گوارش: عامل پنهان و رایج کم‌خونی پاتولوژیک
یکی از دلایل مهم کم‌خونی پاتولوژیک (بیماری) در کودکان، افسردگی‌های دستگاه گوارش است. دکتر حسینی که فوق‌تخصص گوارش، کبد و اندوسکوپی کودکان دارد، به موارد زیر اشاره می‌کند:
🔗 بیشتر بخوانید: استایل جواد عزتی در مراسم ازدواج دختر سعید آقاخانی+ عکس_دانستنی
- بیماری همولیز: تجزیه یا تخریب قبل ازوان گلبول‌های قرمز که منجر به آزادسازی هموگلوبین در خون می‌شود.
- از دست دادن خون گوارشی: که می‌تواند به صورت علنی (مدفوع خونی) یا پنهان (خون مخفی در مدفوع) رخ دهد. برای مثال، ورم معده یا پولیپ‌های روده می‌توانند بدون علائم مشخص، در طولانی‌مدت باعث کم‌خونی مزمن شوند.
- نارسایی جذب: بیماری‌هایی مانند سیلیاک یا التهابی‌های روده که جذب آهن، فولیک اسید، ویتامین B۱۲ و روی را مختل می‌کنند.
سایر عوامل مؤثر در بروز کم‌خونی
علاوه بر موارد گوارشی، عوامل زیر نیز می‌توانند منجر به کم‌خونی شوند:
- سوءتغذیه: کمبود آهن، فولیک اسید، روی و ویتامین B۱۲ در رژیم غذایی.
- اختلال در تولید خون: کم‌سازگاری مغز استخوان (مانند آنمی آپلاستیک).
- تخریب گلبول‌های قرمز: ناشی از عیب‌های ساختاری غشای سلولی (مانند اسفروسیتوز) یا عوامل ایمنی که باعث از بین رفتن قبل ازوان گلبول‌ها در طحال می‌شوند.
رویه تشخیص و درمان: از شناسایی علت تا درمان هدفمند
دکتر حسینی بر این نکته تأکید می‌کند که تشخیص دقیق علت کم‌خونی توسط متخصص کودکان، پیش از هر اقدام درمانی، ضروری است. درمان به نوع علت بستگی دارد:
- کم‌خونی ناشی از سوءتغذیه: با اصلاح رژیم غذاری و مکمل‌های مناسب قابل کنترل است.
- کم‌خونی ناشی از بیماری گوارش یا سیستمیک: نیازمند مداخلات پزشکی، دارویی یا حتی اندوسکوپی است.
- کم‌خونی ناشی از عیب‌های هموگلوبین یا غشای سلولی: پیگیری تخصصی هماتولوژی لازم دارد.
نادیده گرفتن کم‌خونی بی‌علامت در درازمدت می‌تواند بر رشد جسمی، توسعه شناختی و ایمنی کودک تأثیر منفی بگذارد. بنابراین، مراقبت‌های منظم کودک، انجام آزمایش‌های CBC در زمان‌های پیشنهاده و مشورت با متخصص در صورت مشاهده علائمی چون خستگی، پوست پریدگی، کاهش اشتها یا تأخیر رشد، از اهمیت بالایی برخوردار است.
