نتایج تازه درمورد کاربردهای پزشکی کیتوسان در مهندسی بافت و فناوری‌های نوین درمانی_دانستنی

کد خبر: ۲۹۴۷۴۳

تاریخ انتشار کردن: پنجشنبه ۰۷ خرداد ۱۴۰۵ – ۲۰:۳۴

به نقل از بهداشت نیوز، کیتوسان یکی از مشتقات مهم کیتین است؛ کیتین نیز ماده‌ای طبیعی به شمار می‌آید که در ساختار سخت‌پوستان، اسکلت بیرونی حشرات و این چنین برخی دیواره‌های سلولی باکتری‌ها و قارچ‌ها یافت می‌بشود. کیتوسان از فرایندی شیمیایی به دست می‌آید و به علت مجموعه‌ای از ویژگی‌های قابل دقت، در سال‌های تازه به یکی از مواد مهم در پژوهش‌های زیست‌پزشکی تبدیل شده است. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به زیست‌سازگاری، زیست‌تخریب‌پذیری، غیرسمی بودن نسبی، هزینه کمتر و توانایی تعامل مناسب با بافت‌های بدن اشاره کرد. به زبان ساده، زیست‌سازگاری یعنی ماده بعد از ورود به بدن، عکس العمل شدید و نامطلوبی تشکیل نکند و زیست‌تخریب‌پذیری نیز به این معناست که بتواند در بدن یا محیط، به‌مرور زمان تجزیه بشود. همین خصوصیات علتشده‌اند که کیتوسان در پزشکی، داروسازی و فناوری‌های مرتبط با درمان به‌طور جدی مورد دقت قرار گیرد.

الزام بازدید این ماده از آنجا ناشی می‌بشود که کیتوسان تنها یک ترکیب ساده نیست، بلکه ماده‌ای زیست‌فعال است و توانمندیهای گوناگونی از خود مشخص می کند. این ماده می‌تواند خواصی همانند ضدمیکروبی، ضدقارچی، ضداکسنده، تحکیم‌کننده ایمنی، ترمیم‌کننده زخم و حتی آثار ضدتوموری داشته باشد. افزون بر این، کیتوسان از نظر کارکرد فیزیکی نیز اهمیت دارد. برای نمونه، می‌تواند به سطح سلول‌ها یا بافت‌ها بچسبد و در برخی کاربردها به راه اندازی لخته خون و کنترل خونریزی پشتیبانی کند. این چنین مجموعه‌ای از توانمندیها، آن را به گزینه‌ای دلنشین برای کاربردهایی همانند دارورسانی، مهندسی بافت، انتقال ژن، ساخت کاشتینه‌ها، کپسول‌دار کردن سلول‌ها و حتی برخی محصولات وابسته به سلامت تبدیل کرده است. به همین علت، مرور منسجم یافته‌های علمی درمورد این ماده برای شناخت بهتر زمان‌ها و محدودیت‌های آن الزامی به نظر می‌رسد.

در تحقیقی که توسط میلاد قزلسفلو از قسمت شیمی دانشکده علوم دانشگاه شهید بهشتی، به همراه یک همکار دانشگاهی و با همراهی دانشگاه شیراز انجام شده است، تصویری گسترده از منفعت گیری‌های زیست‌پزشکی کیتوسان اراعه شده است. محققان کوشیده‌اند نشان دهند این پلیمر زیستی چطور در چندین حوزه درمانی و فناورانه، از رساندن دارو تا بازسازی بافت، جایگاه مهمی پیدا کرده است.

روش انجام این پژوهش، به طور مرور منبع های علمی بوده است. در مطالعه مروری، پژوهشگران به‌جای انجام آزمایش تازه روی مثالها یا بیماران، مجموعه بزرگی از پژوهش‌ها و گزارش‌های علمی قبل را بازدید و تحلیل می‌کنند تا از دل آن‌ها یک جمع‌بندی روشن به دست آورند. در این تحقیق نیز آثار علمی مرتبط با کیتوسان و کاربردهای آن در زیست‌پزشکی مرور شده‌اند. این نوع مطالعه پشتیبانی می‌کند تصویری کلی از دانسته‌های حاضر، کاربردهای مهم، مزیت‌ها و چالش‌های یک ماده یا روش درمانی فراهم بشود و عرصه برای پژوهش‌های بعدی دقیق‌تر نیز شکل بگیرد.

یافته‌های این بازدید نشان خواهند داد کیتوسان یک پلیمر زیستی چندمنظوره است که در حوزه‌های گوناگون پزشکی ظرفیت بالایی دارد. از با اهمیت ترین عرصه‌های نقل‌شده در این پژوهش می‌توان به دارورسانی، مهندسی بافت، ترمیم زخم و پزشکی ترمیمی اشاره کرد.

در سامانه‌های دارورسانی، کیتوسان می‌تواند نقش یک حامل را بر مسئولیت بگیرد، یعنی دارو را به شکلی کنترل‌شده‌تر و هدفمندتر منتقل کند تا تاثییر درمانی بهتر بشود و عوارض ناخواسته افت یابد. این چنین غیرسمی بودن نسبی و سازگاری آن با بدن، منفعت گیری از این ماده را برای حمل و آزادسازی موضعی یا سامانمند دارو مناسب کرده است.

قسمت فرد دیگر از یافته‌ها به نقش مهم کیتوسان در ساخت داربست‌های مهندسی بافت اشاره دارند. داربست در اینجا به ساختاری حرف های می‌بشود که محیطی مناسب برای رشد و سازمان‌یابی سلول‌ها فراهم می‌کند. بر پایه این بازدید، داربست‌های کیتوسانی می‌توانند به رشد سلول، اختلاف سلولی و بازسازی بافت پشتیبانی کنند و در گسترش بافت‌های مهندسی‌شده، اندام‌های مصنوعی و کاشتینه‌ها سودمند باشند. افزون بر این، خاصیت زیست‌چسبی کیتوسان علتتسهیل چسبندگی سلول‌ها می‌بشود و در ترمیم زخم و بازسازی بافت‌ها نقش مثبتی ایفا می‌کند. این ماده این چنین در فناوری‌های خون‌ایستی، یعنی راه حلهای پشتیبانی‌کننده به بند آمدن خون، اهمیت اشکار کرده است.

علاوه بر این‌ها، کاربردهای متنوع فرد دیگر نیز برای کیتوسان ذکر شده است، از جمله آثار ضدتوموری، فعالیت‌های ضدمیکروبی، منفعت گیری در داروسازی، انتقال ژن، کاربرد در نانوذرات برای تحویل واکسن و حتی نقش بالقوه در مبارزه با کووید-۱۹. نانوذرات زیاد ریز می باشند و می‌توانند برای انتقال دقیق‌تر مواد درمانی به کار روال. بر همین مبنا، نانوذرات و داربست‌های بر پایه کیتوسان توانسته‌اند چشم‌اندازهای تازه‌ای برای دارورسانی، ژن‌درمانی و بازسازی بافت تشکیل کنند. اهمیت این نوشته در آن است که پزشکی امروز بیشتر از قبل به سمت درمان‌های موثر و شخصی‌تر حرکت می‌کند و موادی همانند کیتوسان می‌توانند در این روال نقش پشتیبان داشته باشند.

مطابق اطلاعات تکمیلی این پژوهش که نتایج آن در «فصلنامه علمی بسپارش» وابسته به پژوهشگاه پلیمر و پتروشیمی ایران انعکاس یافته‌اند، مجموعه گسترده‌ای از مطالعات بازدید‌شده، بر ظرفیت قابل دقت کیتوسان برای تشکیل تحول در کاربردهای گوناگون زیست‌پزشکی پافشاری دارند. این ماده به علت ویژگی‌هایی همانند زیست‌سازگاری ذاتی، زیست‌تخریب‌پذیری، خواص ضدمیکروبی و انعطاف‌پذیری در طراحی، به گفتن یک زیست‌ماده امیدوارکننده شناخته می‌بشود. این چنین پیشرفت‌ها در اصلاح و بهینه‌سازی کیتوسان، راه را برای ساخت مواد مشابه با نیازهای اختصاصی پزشکی هموار کرده است؛ یعنی می‌توان ویژگی‌های آن را برای کاربردهای خاص بهبود داد تا کارکرد دقیق‌تر و مؤثرتری داشته باشد.

با وجود این، منفعت گیری از کیتوسان هم چنان با چالش‌ها و محدودیت‌هایی مواجه است و به همین علت، پژوهش‌های بیشتری برای بهینه‌سازی کارایی آن ادامه دارد. با این حال، چشم‌انداز آینده این ماده امیدوارکننده توصیف شده است؛ به‌اختصاصی در دوره‌ای که پزشکی شخصی، درمان‌های ترمیمی و همکاری‌های بین‌رشته‌ای اهمیت بیشتری اشکار کرده‌اند.

به حرف های پژوهشگران، منفعت‌گیری از ویژگی‌های بی همتا کیتوسان و ترکیب آن با فناوری‌های پیشرفته می‌تواند به گشوده شدن مسیرهای تازه‌ای در مراقبت‌های بهداشتی و در نهایت به بهبود کیفیت زندگی بیماران منجر بشود.

منبع: ایسنا